Verhalen

Fritz Tauber (1906-2004) was een legale Joodse emigrant die in 1938 vananuit Oostenrijk naar Nederland vluchtte vanwege het opkomende Nationaal Socialisme.Fritz Tauber Hij vond werk bij Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek (tekenaar/constructeur) en werd op 18 November 1942 toch opgepakt door de Nazi's en naar kamp Westerbork gestuurd. De directie van Willem Smit & Co (Rosskopf) deden verwoede pogingen om hem weer vrij te krijgen middels briefcorrespondentie en steeds maar weer inpraten op de Duitse leiding. Men stelde : "Zonder Frits kunnen we geen Transformatoren maken, hij is een essentiële schakel in het proces". Uiteindelijk resulteerde dit in de vrijlating van hem en zijn vrouw op 21 november 1942, slechts 4 dagen later. Enkele maanden later doken zij onder. Na 2 jaar ondergedoken gezeten te hebben in Friesland volgde op 17 April 1945 de bevrijding.

Opmerkelijk is dat er dus 2 boeken zijn uitgegeven van de belevenissen van oud medewerkers van Smit Transformatoren tijdens WO II. Het andere boek is onlangs in Nederland uitgegeven "Dansen in schuilkelders" van Johanna Wycoff-de Wilde.

Hier het verhaal van Fritz Tauber:

Vlucht uit Oostenrijk / aan de slag bij Smit  (1938)
In 1938 kwam de Oostenrijker Fritz Tauber met zijn vrouw aan in Nederland, letterlijk uit zijn huis/land verjaagd omdat hij van Joodse afkomst was. Nederland was in WO I neutraal gebleven en hij had goede hoop dat wanneer het tot een oorlog zou komen Nederland weer neutraal zou zijn. Hij dacht in Nederland veilig te zijn, maar dat bleek een illusie.

Fritz Tauber had een werkvergunning en had jaren gewerkt bij Siemens Schuckert en Elin A.G. in Wenen, als constructeur/technisch tekenaar. Bij Elin hield hij zich tot 1938 bezig met de constructie van de 150 kV regelschakelaars en dat was zeer interessant voor Smit die toen nog niet zover waren.  Bij Smit was een vacature voor technisch tekenaar/constructeur en op het moment dat Fritz daarop solliciteerde, en directeur Thomas Rosskopf hoorde van de werkervaring van Fritz werd hij direct aangenomen. Siemens Schuckert en Elin waren in die tijd technisch een voorloper op het gebied van de transformatorenfabricage en daarbij kwam zijn kennis zeer goed van pas.

Constructeur gevraagd bij Willem SMit in 05-11-1938

De vacature voor elektrotechnisch ingenieur van het constructiebureau. Waarschijnlijk solliciteerde Fritz Tauber op deze advertentie uit 1938.
Bron: Algemeen Handelsblad


Tekenkamer Smit Transformatoren 1949.

De personeelskaart van Fritz Tauber in de kaartenbak van Willem Smit & Co's Transformatorenfabriek N.V.

De paspoorten van Fritz Tauber en zijn vrouw Helene. Zie ook de letter J van Jood in beide paspoorten. Op deze manier was het voor de Duitsers erg gemakkelijk om bepaalde bevolkingsgroepen uit te filteren en op te pakken.

Westerbork (1942)

WesterborkWO II was uitgebroken en Nederland wilde neutraal blijven, maar werd toch aangevallen en overlopen door de Duitsers. Fritz was dus helemaal niet meer zo "veilig" in Nederland. 18 november 1942 wordt het echtpaar opgepakt en naar Westerbork gestuurd. Via station Nijmegen gaat men per trein naar Kleef en daar wordt men gekoppeld aan een de sneltrein naar Leeuwarden. In station Hooghalen moet men eruit en de laatste 5 km bepakt en bezakt lopend afleggen. Eenmaal aangekomen in kamp Westerbork is er dan sprake van overbevolking en een grote chaos. De eerste dag probeert Tauber vanuit het kamp contact te leggen met iemand van Willem Smit & Co's Transformatoren fabriek (zijn werkgever). Iemand van de joodse raad blijkt welwillend een telegram te versturen naar de fabriek: "Stuurt bewijs van vrijstelling. Fritz Tauber barak 66, Hooghalen."

Aankomst in Westerbork met op de voorgrond 2 officieren. Collage kamp Westerbork

Kamp Westerbork, aankomst en fotocollage. Links kampcommandant Gemmeker met een andere SS-er.


De laatste 5 km werden per voet afgelegd van station Hooghalen naar het kamp

Inschrijving Westerbork

Inschrijving in Westerbork

Het echtpaar Tauber krijgt een "Sperre" en verlaat Kamp Westerbork (21 november 1942).
Na de verzending van het telegram leeft Tauber enige tijd tussen hoop en vrees. Uiteindelijk overheerst het laatste. "Ik kreeg per post een brief van Smit met de verzekering dat deze alles in het werk zou stellen om mij te helpen, maar ik had de hoop al opgegeven. Bij het aanschouwen van zo veel opeengehoopte ellende kon ik aan een uitzondering voor mij niet meer geloven."

De sperre ondertekend door Aus der Fünten.

Thomas RosskopfThomas Rosskopf, directeur van Smit is op de achtergrond onophoudelijk bezig om hen vrij te krijgen. Hij stuurt brieven en praat alsmaar in op een hoge Duitse Officier die vlak in de buurt van zijn woning een mooi herenhuis had "overgenomen".

Daarnaast neemt Rosskopf contact op met invloedrijke vrienden o.a. een bevriende directeur van een grote scheepswerf in Amsterdam. Deze zet zich ook in om hem vrij te krijgen.

Ir. W. Gerritsen (Afd. laschtechniek)


Rosskopf stuurt ingenieur W. Gerritsen, de baas van de las afdeling van Smit naar Amsterdam om in het hol van de leeuw te proberen Fritz vrij te krijgen. Ir. Gerritsen is de man die het elektrisch lassen in Nederland bekendheid heeft gegeven door de oprichting van de las scholen in Nederland en de cursussen die hij gegeven heeft. Gerritsen was hier de aangewezen persoon voor, een geboren redenaar en onderhandelaar. Thomas Rosskopf bezat deze eigenschappen ook, maar kon als directeur van Smit deze risico's niet altijd nemen. Rosskopf  was de man die de latere onderduik adressen van de familie Tauber financierde en veel geld gaf aan de oorlogsslachtoffers tussen 1940-1946. Hij kreeg daarvoor in 1947 een oorkonde van de stad Rotterdam.

Fritz Tauber heeft de hoop al opgegeven, als het bericht komt dat hij en zijn vrouw Helene Kamp een "Sperre" krijgen en Kamp Westerbork mogen verlaten. Gerritsen heeft het voor elkaar gekregen om Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD - Aus der Fünten te overreden om Fritz Tauber en zijn vrouw vrij te laten en red hiermee hun levens. Gerritsen heeft hier een verzetskruis voor gekregen.

Oorlogsmisdadigers WOII: Ferdinand aus der Fünten [een van de Drie van  Breda, r…
Oorlogsmisdadiger Aus der Fünten, Bron: www.gahetna.nl

Waar anderen naar de vernietigingskampen worden afgevoerd, keren zij na korte tijd al weer terug in de samenleving. In totaal hebben zij "slechts" 4 dagen doorgebracht in Kamp Westerbork, maar de gruwelen die zij daar gezien hebben tekenen hen voor het leven.

Brief van Smit die leidde tot de vrijlating van het echtpaar Tauber uit Westerbork.

Brief die leidde tot de vrijlating van het echtpaar Tauber uit Westerbork.

Onderduikadres
Een korte tijd kunnen zij genieten van hun vrijheid, dan moeten ze zich melden bij de Gestapo in Amsterdam. Daar wordt hun "sperre" uit Westerbork ingenomen. Ze mogen niet meer in Nijmegen wonen en werden gedwongen om in Amsterdam een onderkomen te gaan zoeken. "Het was een rake slag, zonder onderdak, zonder geld en bonnen stonden wij weer op straat in een vreemde stad." Ir. Gerritsen vind in Amsterdam onderdak voor het echtpaar Tauber. Met een speciaal toestemmingsbewijs reist Fritz dagelijks vanuit de hoofdstad per trein op en neer naar zijn werk in Nijmegen. Hij werkt dan nog 2 maanden bij Smit Transformatoren , maar dan moet men gaan onderduiken.

Dit formulier zorgde ervoor dat de familie Tauber niet meer in Nijmegen mocht wonen, maar naar een centraal punt in Amsterdam werd verbannen.


De reisvergunning waarmee Fritz Tauber 2 maanden vanuit Amsterdam per trein naar zijn werk bij Smit ging.

Ondanks toezeggingen van bepaalde mensen komt er maar niets van een schuilplaats, omdat het meestal oplichters zijn die veel geld vragen voor een schuilplaats, maar in januari 1943 helpt zijn collega, die overigens een joods meisje in huis had verborgen (de baas van de tekenkamer Ingenieur Wiersma) Tauber aan een onderduikadres. Zijn broer Sjoerd Wiersma uit Joure (lid van het verzet in Friesland) brengt Fritz en Helene Tauber naar een onderduikadres bij de familie Kuipers, een boerengezin in het plaatsje Rosterhaule in Friesland. Dit is het eerste onderduikadres.

Over de man die hem naar het onderduikadres bracht, schrijft Tauber, die zeer gelovig was: "Elke trek van zijn gezicht, elk gebaar van hem verraadde de goede, oprechte en barmhartige mens, ieder woord dat hij sprak getuigde van een onbegrensde naastenliefde en een diep rotsvast geloof in Christus en zijn evangelie."

We komen steeds meer te weten over de rol die Smit Transformatoren in WO II heeft gespeeld. Zo was bijvoorbeeld ingenieur Verlee (Smit Elektroden) hoofd van de plaatselijke ordedienst (het verzet) en een groep Smit mensen hielp actief het verzet, (waaronder directeur Thomas Rosskopf en Ingenieur Gerritsen), door onderduikers in huis te nemen of het land uit te smokkelen en medewerkers vrij te krijgen of te behoeden voor tewerkstelling in Duitsland.

Verzetsgroep met Ordetroepen (1944/1945)

De lokale ordedienst met Ingenieur Verlee (4) van Smit als plaatselijk hoofd van het verzet en nog meer Smit mensen samen met de bevrijders (1944-1945). De collega die hem naar het onderduikadres brengt en die Fritz in zijn boek beschrijft staat hoogstwaarschijnlijk op deze foto.

Bij zijn eerste onderduikadres schrijft Tauber in de zomer van 1943 zijn herinneringen van het afgelopen halfjaar op, vaak met een bittere ondertoon. Na de beschrijving van de aankomst van het echtpaar in Friesland verwacht je een nieuw hoofdstuk over de onderduikperiode die dan volgt, maar hier stopt het verhaal. Op 6 juni 1944 moest men het eerste onderduik adres verlaten vanwege verraad. Men kwam terecht bij de familie Bruin in Echtenerbrug. Na 10 maanden volgde het derde onderduikadres bij Klaas en Margje Jansma in Echten. Op 17 april 1945 vierde men daar de bevrijding. Men heeft dus 2 jaar ondergedoken gezeten bij de 3 genoemde families.

Johannes Kuipers krijgt een verzetskruis
Johannes Kuipers, die de familie Tauber (en anderen) onderdak aanbood en zo het leven redde van een aantal joden, kreeg na de oorlog een verzetskruis. Bron: Stellingwerf 27-05-1982.

Dan staat het echtpaar Tauber weer op hetzelfde punt als toen ze vanuit Oostenrijk naar Nederland aan kwamen. "Straatarm en van alle middelen ontdaan moesten wij een nieuw leven beginnen." Van zijn naaste familie was zijn zus de enige die de oorlog overleefde.

Verder bij Smit Transformatoren / Boek "Rondom Westerbork".
Gelukkig ging Fritz weer aan de slag bij zijn werkgever Smit die hem zo fantastisch had geholpen in de oorlog. Hij vond weer een huis en kon zo samen met zijn vrouw Helene een nieuw leven opbouwen in zijn geliefde Nijmegen. De wederopbouw van Nederland was in volle gang en werk was er volop. Na de bevrijding specialiseerde hij zich in lastransformatoren en aftakschakelaars en werkte hij samen met dhr.W. Gerritsen, de baas van de lasafdeling die hem na een onderhandeling met oorlogsmisdadiger "Aus der Funten" uit Westerbork vrij gekregen had en waar "de Taubers" zoveel aan te danken hebben gehad.

In 1963 vierde hij zijn 25 jarig jubileum bij Smit en tot aan zijn pensioen bleef hij trouw bij Smit werken. Verder is hij altijd lid geweest van de seniorenvereniging "Willem Smit". Met de familie Kuipers, waar men het eerste onderduikadres had, is men altijd bevriend gebleven, kinderen hebben ze nooit gekregen.

In 2003 overleed Helene Tauber-büks en in 2004 overleed Fritz Tauber. In hetzelfde jaar werd zijn boek uitgegeven en was er een boekpresentatie in "Herinneringencentrum Westerbork".

 

Boekpresentatie "Rondom Westerbork"in 2004.

Nawoord uit het boek

Nawoord van de enig overlevende zus van Fritz Tauber in het boek "Rondom Westerbork"
Bron: "Boek Rondom Westerbork", familie Tauber.

Velen vinden dat er destijds veel te weinig aandacht aan dit boek is gegeven. In 2004 bestond deze historische website nog niet en omdat de uitgever niet uit Nijmegen kwam heeft dit boek nooit echt aandacht gekregen in Nijmegen en omstreken. Door dit artikel breng ik het boek een beetje onder de aandacht. Of het boek nog te bestellen is weet ik zo niet, maar hieronder heb ik wel de gegevens staan waarmee dit boek bij een goede boekhandel nog te bestellen zou moeten zijn.

Rondom Westerbork", door Fritz Tauber, deel 5 in de serie "Getuigen van Westerbork", uitg. Herinneringscentrum Kamp Westerbork, 2004; ISBN 90 72486 31 5; 88 blz., bron: Familie Tauber, Rondom Westerbork, Archief Smit Transformatoren.

Cloud tag

Laatste artikelen

Laatste reacties

 

Wie is online

We hebben 95 gasten en geen leden online

Statistieken

Aantal bekeken pagina's
4177234

Nieuwsbrief

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd